جملهٔ مجهول آلمانی (Passiv)؛ ساخت و کاربرد

در جملهٔ معلوم، فاعل در مرکز توجه است؛ اما گاهی می‌خواهید خودِ عمل را نشان دهید: «خانه ساخته می‌شود»، بدون اینکه بگویید چه کسی می‌سازد. آلمانی برای این کار ترکیب werden + اسم مفعول را دارد که ساختار Passiv را می‌سازد و در متن‌های فنی، خبری و رسمی همه‌جای آن را می‌بینید.

در این مقاله ساخت مجهول حال و گذشته را قدم‌به‌قدم می‌بینیم، نحوهٔ بیان فاعل مجهول با von را می‌آموزیم و به تفاوت Passiv عمل و Passiv وضعیت می‌پردازیم که گاهی زبان‌آموزان را گمراه می‌کند. با زمان Perfekt و اسم مفعول‌ها آشنا باشید، این مطلب بسیار روان‌تر پیش می‌رود.

اسکلت جملهٔ مجهول

• فعل werden در جایگاه دوم + Partizip II در انتهای جمله.
• Das Haus wird gebaut. (خانه ساخته می‌شود.)
• Der Brief wird geschrieben. (نامه نوشته می‌شود.)
• موضوع جمله در حالت Nominativ می‌آید و فعل با آن تطبیق می‌کند: Die Autos werden repariert. (خودروها تعمیر می‌شوند.)

مجهول در زمان‌های مختلف

• حال (Präsens): Das Auto wird repariert. (خودرو تعمیر می‌شود.)
• گذشتهٔ نوشتاری: Das Auto wurde repariert. (خودرو تعمیر شد.)
• گذشتهٔ محاوره‌ای: Das Auto ist repariert worden. (خودرو تعمیر شده است.)
• با فعل وجهی: Das Auto muss repariert werden. (خودرو باید تعمیر شود.)

بیان فاعل مجهول با von

• فاعل مجهول با von + Dativ می‌آید: Der Brief wurde von meinem Vater geschrieben. (نامه توسط پدرم نوشته شد.)
• برای ابزار و علت معمولاً durch به کار می‌رود: Die Stadt wurde durch das Erdbeben zerstört. (شهر با زلزله ویران شد.)
• اگر فاعل ناشناخته یا بی‌اهمیت است، حذف می‌شود؛ همین دلیل اصلی استفاده از مجهول است.
• پس از von حالت Dativ لازم است: von dem Lehrer، von meiner Tante.

Passiv عمل یا Passiv وضعیت؟

• werden-Passiv روی «فرایند» است: Die Tür wird geöffnet. (در باز می‌شود — عملِ باز کردن.)
• sein-Passiv روی «وضعیت نتیجه» است: Die Tür ist geöffnet. (در باز است.)
• فارسی هم این دو را جدا می‌کند: «در باز می‌شود» و «در باز است»؛ پس این تمایز برای ما غریبه نیست.
• در متن‌های فنی و دستورالعمل‌ها، شکل sein-Passiv برای توصیف وضعیت نهایی پرکاربرد است.

اشتباهات رایج فارسی‌زبانان

• werden را با «شدن» مفهومی قاطی نکنید؛ در مجهول نقش دستوری دارد و با اسم مفعول می‌آید.
• بعد از von حالت Dativ لازم است: von dem Mann (نه شکل Nominativ).
• اسم مفعول را درست بسازید؛ برای فعل‌های جداشدنی ge وسط می‌نشیند: aufgemacht — فعل‌های جداشدنی
• در گفتار دوستانه مجهول را زیاد به کار نبرید؛ آلمانی گفتاری معمولاً جملهٔ معلوم می‌سازد و مجهولِ پی‌درپی فاصله ایجاد می‌کند.

سؤالات پرتکرار

چه زمانی مجهول بهتر از معلوم است؟

وقتی فاعل ناشناخته، بی‌اهمیت یا از بحث قبلی واضح است؛ مثلاً در دستورالعمل‌ها، گزارش‌های خبری و متن‌های علمی: Es wird empfohlen… (توصیه می‌شود). در مکالمهٔ دوستانه اما جملهٔ معلوم طبیعی‌تر است و مجهول زیاد، لحن رسمی و دور می‌سازد.

مجهول آینده چگونه ساخته می‌شود؟

با werden + Partizip II + werden: Das Haus wird gebaut werden (خانه ساخته خواهد شد). این ساختار بیشتر در متن‌های رسمی و برنامه‌ها دیده می‌شود و در گفتار روزمره معمولاً با جملهٔ معلوم یا یک قید زمان جایگزین می‌شود.

آیا «Es wird…» همیشه مجهول است؟

معمولاً بله؛ ساختارهای عمومی مثل Es wird getanzt (رقص می‌شود) یا Es wird gesagt، dass… (گفته می‌شود که…) مجهول‌های بی‌فاعل‌اند. es در این‌جا فقط جای پرکن دارد و ترتیب جمله را ممکن می‌کند؛ پس آن را حذف نکنید.